Ushbu maqolada Azamat Seitov raqamli globallashuv sharoitida intellektual migratsiyaning yangi shakllarini tahlil qiladi. Muallifning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, bugungi kunda “aql oqimi” faqat mutaxassislarning jismonan chet elga ketishi bilan cheklanmaydi. Masofaviy bandlik, raqamli platformalar va xorijiy kompaniyalar uchun onlayn ishlash imkoniyatlari sababli inson kapitali mamlakat ichida qolgan holda ham boshqa davlat iqtisodiyotiga xizmat qilishi mumkin.
Maqolada an’anaviy “brain drain”, “brain gain” va “brain circulation” tushunchalari raqamli iqtisodiyot davrida yetarli emasligi ko‘rsatib beriladi. Shu sababli muallif “proportional brain flow” yoki donor mamlakatga proporsional intellektual oqim konsepsiyasini taklif qiladi. Ushbu yondashuv mutaxassis jismonan O‘zbekistonda yashasa-da, uning bilim, vaqt va intellektual mehnatining qanchalik qismi xorijiy bozorga, qanchalik qismi milliy iqtisodiyot va ilm-fan rivojiga xizmat qilayotganini baholashga imkon beradi.
Maqolada O‘zbekiston va Markaziy Osiyo uchun bu masala alohida dolzarb ekani ta’kidlanadi. Dasturlash, data analytics, dizayn, ilmiy tadqiqot va konsalting kabi sohalarda yosh mutaxassislarning xorijiy bozorga yo‘nalishi kuchaymoqda. Bu bir tomondan daromad va tajriba imkoniyatlarini kengaytirsa, boshqa tomondan milliy bilimlar iqtisodiyoti uchun yashirin yo‘qotishlarni yuzaga keltirishi mumkin, chunki mutaxassisni tayyorlash xarajatlari mamlakat zimmasida bo‘ladi, ammo uning asosiy iqtisodiy qiymati xorijiy kompaniyalar foydasiga ishlaydi.
Xulosa sifatida muallif intellektual migratsiyani cheklash emas, balki uni oqilona boshqarish zarurligini ilgari suradi. O‘zbekiston uchun eng maqbul yo‘l mutaxassislarning xalqaro masofaviy bandligini milliy loyihalar, ilmiy markazlar, texnologik klasterlar, startaplar va universitetlar bilan bog‘lashdir. Shu orqali xorijiy tajriba va global mehnat bozoridagi ishtirok milliy innovatsion ekotizimni rivojlantiruvchi resursga aylanishi mumkin.
* Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.
