2026-yil 8-noyabr kuni 30 nafar o‘zbekistonlik tadbirkordan iborat delegatsiya Kobulga tashrifini yakunladi. Tashrif natijasida umumiy qiymati taxminan 150 million dollar bo‘lgan 18 ta o‘zaro anglashuv memorandumi (MoU) imzolandi. Kelishuvlar qurilish, kimyo sanoati, kosmetika mahsulotlari ishlab chiqarish va boshqa sanoat tarmoqlarini qamrab oladi. Muzokaralarda O‘zbekiston va Afg‘oniston ishbilarmon doiralari vakillari ishtirok etib, savdo, investitsiya va qo‘shma ishlab chiqarish sohalaridagi hamkorlik imkoniyatlarini muhokama qildilar. Ushbu kelishuvlar bevosita tijorat ahamiyatidan tashqari, O‘zbekistonning Afg‘oniston bilan iqtisodiy munosabatlarni mustahkamlashga bo‘lgan qiziqishi ortib borayotganini ham ko‘rsatadi. Mazkur tashrif, shuningdek, O‘zbekistonning mintaqaviy iqtisodiy aloqalarni kengaytirish va mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun yangi bozorlarni o‘zlashtirish strategiyasida xususiy sektor hamkorligi muhim o‘rin tutayotganini namoyon etadi.
Tashrif O‘zbekiston eksportchilari uyushmasi hamda Afg‘oniston Savdo va investitsiyalar palatasi hamkorligida tashkil etildi. Ishbilarmonlik muzokaralarida 87 ta kompaniya vakillari, jumladan, O‘zbekistonning 30 ta kompaniyasi ishtirok etdi. Muzokaralar ikki tomonlama savdoni kengaytirish va sanoat kooperatsiyasi imkoniyatlarini aniqlashga qaratildi. Kelishuvlarda qo‘shma korxonalar tashkil etish va tijorat sherikliklarini rivojlantirish masalalari ham ko‘zda tutilgan. Memorandumlarning imzolanishi iqtisodiy hamkorlikni chuqurlashtirish yo‘lidagi dastlabki qadam hisoblanadi. Biroq ularning amaliy iqtisodiy natijalari alohida loyihalarning qay darajada amalga oshirilishiga bog‘liq bo‘ladi.
O‘zbekiston eksport bozorlarini diversifikatsiya qilish va mintaqaviy transport aloqalarini mustahkamlashga intilayotgan bir paytda Afg‘oniston mamlakatning tobora muhim iqtisodiy hamkorlaridan biriga aylanmoqda. So‘nggi yillarda ikki tomonlama savdo sezilarli darajada kengayib, xabarlarga ko‘ra, savdo aylanmasi 1,8 milliard dollardan oshgan. O‘zbekiston Afg‘onistonga elektr energiyasi, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, sanoat tovarlari va qurilish materiallarini eksport qiladi. Shu bilan birga, Afg‘onistonning geografik joylashuvi O‘zbekistonning Janubiy Osiyo bozorlariga chiqish uchun transport yo‘laklarini rivojlantirish maqsadlarida strategik ahamiyat kasb etadi. Shu sababli Kobul bilan iqtisodiy hamkorlik O‘zbekistonning nafaqat bevosita tijorat manfaatlariga, balki uzoq muddatli mintaqaviy maqsadlariga ham xizmat qiladi.
Kelishuvlarning asosiy ahamiyatlaridan biri O‘zbekistonning Afg‘oniston bozoridagi mavqeini mustahkamlash imkoniyatidir. Afg‘oniston infratuzilma, sanoat ishlab chiqarishi va kundalik iste’mol tovarlari sohalarida investitsiyalarga ehtiyoj sezmoqda. O‘zbekiston kompaniyalari ushbu yo‘nalishlarning bir nechtasida tajribaga ega bo‘lib, geografik yaqinlik va shakllangan tijorat aloqalaridan foydalanishlari mumkin. Qurilish va kimyo sanoati ayniqsa muhim hisoblanadi, chunki ular infratuzilmani rivojlantirish hamda mahalliy ishlab chiqarishni kengaytirishga xizmat qilishi mumkin. Ishbilarmonlik faoliyatining kengayishi O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilariga faqat tayyor mahsulotlarni eksport qilish bilan cheklanib qolmasdan, qo‘shma korxonalar tashkil etish imkoniyatini ham yaratadi.
Mazkur kelishuvlar O‘zbekistonning Afg‘onistondagi Tolibon boshchiligidagi hokimiyatga nisbatan pragmatik yondashuvini ham namoyon etadi. Tolibon hokimiyatga qaytganidan buyon Afg‘oniston jiddiy diplomatik yakkalanish va xalqaro moliyaviy operatsiyalarga qo‘yilgan cheklovlarga duch kelmoqda. Shunga qaramay, O‘zbekiston Afg‘onistondagi jarayonlar o‘z milliy manfaatlariga bevosita ta’sir ko‘rsatishini inobatga olib, Kobul bilan iqtisodiy aloqalarni saqlab kelmoqda. Toshkent uchun iqtisodiy hamkorlik muloqotni davom ettirish, tijorat manfaatlarini himoya qilish va siyosiy tafovutlarni ikki tomonlama savdo yo‘lidagi asosiy to‘siqqa aylantirmasdan mintaqaviy barqarorlikni rag‘batlantirish imkonini beradi. Bunday yondashuv iqtisodiy diplomatiyaning tashqi siyosatdagi amaliy vosita sifatidagi ahamiyatini ko‘rsatadi.
Yana bir muhim jihat mintaqaviy transport bog‘liqligi bilan bog‘liq. Dengizga chiqish imkoniyatiga ega bo‘lmagan davlatlar bilan o‘ralgan O‘zbekiston xalqaro bozorlarga chiqish yo‘llarini diversifikatsiya qilishdan manfaatdor. Afg‘oniston Markaziy Osiyoni Pokiston va Hind okeani bilan bog‘laydigan istiqbolli tranzit yo‘nalishi hisoblanadi. Shu nuqtayi nazardan, Trans-Afg‘on temir yo‘li loyihasi alohida ahamiyatga ega. Yangi imzolangan kelishuvlar bevosita temir yo‘l qurilishiga taalluqli bo‘lmasa-da, ishbilarmonlik aloqalarining mustahkamlanishi transport infratuzilmasiga bo‘lgan talabni oshirishi va mintaqa bo‘ylab tovarlar harakatini faollashtirishi mumkin. Shu ma’noda, ikki tomonlama tijorat hamkorligi O‘zbekistonning transportga bog‘liqlikni kamaytirish va muqobil savdo yo‘laklarini rivojlantirish strategiyasini to‘ldirishi mumkin.
Biroq ushbu kelishuvlarning amalga oshirilishini cheklashi mumkin bo‘lgan bir qator muammolar mavjud. Afg‘oniston bank tizimi, infratuzilma, elektr energiyasi ta’minoti va investitsiya muhiti bilan bog‘liq qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Xalqaro moliyaviy cheklovlar va tijorat faoliyatini tartibga soluvchi me’yorlarning noaniqligi to‘lov operatsiyalari hamda investitsiya faoliyatini murakkablashtirishi mumkin. Xavfsizlik bilan bog‘liq muammolar va institutsional salohiyatning cheklanganligi ham xorijiy tadbirkorlar uchun qo‘shimcha xavflarni yuzaga keltiradi.
Kelishuvlarning kelajakdagi ahamiyati O‘zbekiston va Afg‘oniston kompaniyalari o‘z majburiyatlarini amaliy loyihalarga qanchalik muvaffaqiyatli aylantira olishiga bog‘liq bo‘ladi. Agar ular amalga oshirilsa, O‘zbekistonning eksport imkoniyatlari kengayishi, qo‘shma sanoat ishlab chiqarishi rivojlanishi va Afg‘oniston iqtisodiy faolligiga ijobiy hissa qo‘shilishi mumkin. Shu bilan birga, moliyaviy va institutsional muammolarning saqlanib qolishi kutilayotgan natijalarni kechiktirishi yoki cheklashi ehtimoli mavjud. Umuman olganda, Kobulga amalga oshirilgan tashrif O‘zbekiston Afg‘oniston bilan iqtisodiy hamkorlikni o‘zaro bog‘liq bir qator milliy manfaatlarni ilgari surish vositasi sifatida tobora ko‘proq ko‘rayotganini namoyon etadi. Mazkur kelishuvlar nafaqat yangi tijorat imkoniyatlarini, balki O‘zbekistonning mintaqaviy iqtisodiy mavqeini mustahkamlash, janubiy qo‘shnisi bilan konstruktiv munosabatlarni saqlash hamda Markaziy va Janubiy Osiyo o‘rtasidagi uzoq muddatli transport-iqtisodiy bog‘liqlikni rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlarini ham ifodalaydi.