Ushbu tahliliy ma’lumotnomada iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq ortib borayotgan iqtisodiy va ekologik xatarlarni bartaraf etishda iqlimiy moliyalashtirishning o‘zgaruvchan roli ko‘rib chiqiladi. So‘nggi yillarda iqlim o‘zgarishi ekologik siyosat doirasidan chiqib, makroiqtisodiy barqarorlik, moliya tizimlari va uzoq muddatli rivojlanish strategiyalariga ta’sir ko‘rsatuvchi tizimli muammoga aylandi. Global harorat o‘zgarishlari va favqulodda ob-havo hodisalari chastotasining ortishi mamlakatlar ancha katta hajmdagi moliyaviy resurslarni safarbar etgan holda, iqlim o‘zgarishi oqibatlarini yumshatish va unga moslashish borasidagi sa’y-harakatlarni tezlashtirishi lozimligini ko‘rsatmoqda.
Ma’lumotnomada iqlim sohasidagi global maqsadlar ko‘lami bilan mavjud moliyalashtirish imkoniyatlari o‘rtasidagi tafovut tobora kengayib borayotgani ta’kidlangan. Rivojlanayotgan va o‘tish iqtisodiyotidagi mamlakatlarda iqlim bo‘yicha belgilangan maqsadlarga erishish uchun 2030-yilgacha har yili taxminan 2,4 trillion dollar talab etiladi, biroq hozirgi moliyaviy oqimlar bu ko‘rsatkichdan ancha pastligicha qolmoqda. Ushbu tanqislik cheklangan imtiyozli va xususiy kapital uchun raqobatni kuchaytirib, davlat va xususiy manbalardan yanada yirikroq sarmoyalarni jalb qilishga qodir yangi mexanizmlar zarurligini ko‘rsatmoqda.
Mintaqaning global issiqxona gazlari emissiyasiga qo‘shgan hissasi nisbatan kam bo‘lishiga qaramay, iqlim xatarlari kuchayib borayotgan Markaziy Osiyo va O‘zbekistonga alohida e’tibor qaratilgan. Haroratning ko‘tarilishi, suv tanqisligining kuchayishi va daryo oqimlaridagi o‘zgaruvchanlikning ortishi qishloq xo‘jaligi, energetika tizimlari hamda iqtisodiy barqarorlik uchun jiddiy muammolarni yuzaga keltirmoqda. Tahliliy ma’lumotnomada ta’kidlanishicha, mintaqadagi iqlimiy moliyalashtirish asosan tashqi manbalarga bog‘liq, loyihalarga asoslangan moliyalashtirish bo‘lib qolmoqda va nomutanosib ravishda oqibatlarni yumshatishga qaratilgan, moslashish va chidamlilikni oshirish chora-tadbirlari esa doimiy ravishda yetarlicha moliyalashtirilmayapti.
Maqola yakunida O‘zbekiston va Markaziy Osiyoda iqlimiy moliyalashtirish tizimlarini mustahkamlashning asosiy ustuvor yo‘nalishlari belgilab berilgan. Bularga xususiy sektor ishtirokini kengaytirish, moliyaviy qarorlar qabul qilish jarayoniga ESG standartlarini integratsiya qilish, iqlimga oid investitsiya loyihalarini ishlab chiqish bo‘yicha institutsional salohiyatni yaxshilash hamda shaffoflik va iqlim ma’lumotlari infratuzilmasini mustahkamlash kiradi. Bu chora-tadbirlar birgalikda iqlimiy moliyalashtirishni tor doiradagi ekologik vositadan iqtisodiy chidamlilik va barqaror rivojlanishning markaziy ustuniga aylantirishi mumkin.
* Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.
