Nargiza Umarova o‘zining tahliliy maqolasida Eronning Yevroosiyo transport yo‘nalishlarini qayta shakllantirish jarayonida qanday qilib markaziy o‘yinchiga aylanganini ko‘rib chiqadi. Geosiyosiy beqarorlik, Tehronga nisbatan sanksiyalar bosimi va Shimoliy yo‘lakdagi uzilishlar fonida, Eron o‘zini Sharqiy Osiyo, Yaqin Sharq va Yevropani bog‘lovchi asosiy quruqlik ko‘prigi sifatida ko‘rsatish uchun Markaziy Osiyo davlatlari bilan transport diplomatiyasini qanday kuchaytirayotgani ochib berilgan. Janubiy yo‘lak mavhum muqobil sifatida emas, balki savdo geografiyasining o‘zgarishi va an’anaviy yo‘nalishlardagi xatarlarning ortishiga amaliy javob sifatida taqdim etilmoqda.
Maqolaning asosiy g‘oyasi shundaki, Janubiy yo‘lak bir vaqtning o‘zida bir nechta ishtirokchilarning strategik manfaatlarini muvofiqlashtiradi. Dengiz xavfsizligi va Ukrainadagi urush tufayli cheklangan Xitoy uchun trans-Eron yo‘llari Yevropa Ittifoqiga yuqori qiymatli eksport uchun texnik jihatdan samarali, konteynerga qulay quruqlik variantini taklif etadi. Eron uchun temir yo‘l infratuzilmasiga, jumladan, yangi tranzit yo‘laklari va transchegaraviy aloqalarga yo‘naltirilgan keng ko‘lamli investitsiyalar uning Sharq-G‘arb eng qisqa quruqlik yo‘li sifatidagi rolini mustahkamlashga qaratilgan. Markaziy Osiyo uchun ushbu loyihalarda ishtirok etish tranzit raqobatbardoshligini oshiradi, eksport yo‘llarini xilma-xil qiladi va biror-bir yagona yo‘lak yoki hamkorga haddan tashqari qaramlikni kamaytiradi.
Muallif o‘z xulosalarida Janubiy yo‘lakning strategik ahamiyati faqat logistika bilan cheklanib qolmasligini ta’kidlaydi. Eronning Fors ko‘rfazi va Hind okeanidagi portlariga chiqish imkoniyati Markaziy Osiyo savdosi uchun yangi shimol-janub yo‘nalishlarini ochib, mintaqaning global aloqalarini mustahkamlaydi. Shu bilan birga, uning fikricha, barqaror rivojlanish uyg‘unlashtirilgan transport siyosati, yagona hujjatlashtirish standartlari va Eron bilan bog‘liq geosiyosiy xatarlarni boshqarishga jamoaviy yondashuvni talab qiladi. Bu esa transport diplomatiyasini Markaziy Osiyoning uzoq muddatli strategik mustaqilligining asosiy vositasiga aylantiradi.
“CACI Analyst”da o‘qing
* Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.
