CACI Analyst nashri tomonidan chop etilgan Nargiza Umarovaning tahliliy maqolasida Markaziy Osiyoning shakllanayotgan Yevroosiyo transport va logistika tarmoqlaridagi ortib borayotgan ahamiyati tahlil qilinadi. Geosiyosiy beqarorliklar, dengiz tashuvlaridagi xavfsizlikning susayishi va global ta’minot zanjirlarining qayta tuzilishi sharoitida muallif mintaqa o‘zining dengizga chiqa olmaydigan geografik joylashuvini tizimli cheklovdan strategik ustunlikka aylantirish uchun katta imkoniyatga ega ekanligini ta’kidlaydi.
Maqolada Markaziy Osiyo davlatlari ishtirokidagi Sharq–G‘arb va Shimol–Janub yo‘nalishlaridagi yirik transport tashabbuslari, jumladan, CASCA+ yo‘lagi, Transkaspiy xalqaro transport yo‘nalishi (O‘rta yo‘lak) va Afg‘oniston orqali o‘tadigan yangi temiryo‘l aloqalari jadal rivojlanayotgani qayd etilgan. Shu bilan birga, unda hozirgi mintaqaviy yondashuvning asosiy zaifligi ham ko‘rsatib o‘tilgan: keng umumiy manfaatlarga qaramay, Markaziy Osiyo mamlakatlari ko‘plab transport loyihalarini asosan milliy strategiyalar va tashqi ishtirokchilar bilan alohida hamkorlik orqali amalga oshirishda davom etmoqda. Muallifning fikricha, muvofiqlashuvning yetarli emasligi infratuzilmalarning bir-birini takrorlashi, tranzit yo‘nalishlarining o‘zaro raqobatlashishi hamda investitsiyalar va yuk oqimlari uchun nosog‘lom kurashni keltirib chiqarishi mumkin.
Mintaqa ichidagi o‘zaro bog‘liqlikni cheklayotgan amaliy to‘siqlarga, jumladan, tarif siyosati va transport qonunchiligidagi farqlar, murakkab bojxona tartib-taomillari, chegara o‘tkazish punktlarining salohiyati pastligi, raqamlashtirish darajasining cheklanganligi hamda yagona hujjat va me’yoriy standartlarning yo‘qligiga alohida e’tibor qaratilgan. Maqolada ta’kidlanishicha, bu to‘siqlarni birgalikda bartaraf etish nafaqat transport xarajatlarini kamaytiradi, balki Markaziy Osiyoning Xitoy, Yevropa Ittifoqi, Yaponiya, Janubiy Koreya va Fors ko‘rfazi davlatlari kabi yirik tashqi hamkorlar bilan muzokaralardagi mavqeyini ham mustahkamlaydi.
Muallif Markaziy Osiyo davlatlari xalqaro transport yo‘laklarini rivojlantirish va ilgari surish bo‘yicha tegishli huquqiy maqomga ega doimiy muvofiqlashtiruvchi institut tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan yagona mintaqaviy strategiyaga muhtoj, degan xulosaga keladi. Bunday yondashuv keraksiz takrorlanishlarning oldini olishga, milliy infratuzilma ustuvorliklarini uyg‘unlashtirishga yordam beradi va Markaziy Osiyoga Yevroosiyodagi o‘zaro bog‘liqlikning o‘zgaruvchan geosiyosatida raqobatlashuvchi tranzit davlatlar to‘plami sifatida emas, balki yanada yaxlit mintaqaviy ishtirokchi sifatida qatnashish imkonini beradi.
“CACI Analyst” nashri veb-saytida o‘qing
* Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.
