Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) amaliyotchisi Muhammad Xo‘janazarov Xitoy ijtimoiy fanlar tarmog‘iga (CSSN) sun’iy intellektni global tartibga solish, rivojlanayotgan mamlakatlarning texnologik salohiyati va sun’iy intellekt sohasida shakllanayotgan xalqaro kun tartibida "Global Janub"ning roli haqida intervyu berdi. Suhbat davomida nafaqat sun’iy intellektning jadal rivojlanishi, balki mamlakatlar o‘rtasidagi texnologik va institutsional salohiyatdagi o‘sib borayotgan farqlar ham muhokama qilindi. U rivojlanayotgan mamlakatlar faqat yangi texnologiyalardan foydalanuvchi sifatida emas, balki sun’iy intellekt sohasidagi xalqaro qoidalar, standartlar va boshqaruv mexanizmlarini shakllantirishda ham muhim rol o‘ynashini ta’minlash muhimligini ta’kidladi. Suhbatda, shuningdek, Global Janubning barcha mamlakatlarida sun’iy intellekt infratuzilmasi, ekspert salohiyati va tadqiqot imkoniyatlarini mustahkamlash muhimligi haqida so‘z bordi. Muhammadning ta’kidlashicha, sun’iy intellekt sohasidagi xalqaro hamkorlik texnologiyalar transferi doirasidan chiqib, mahalliy ekspert salohiyati, tadqiqot tarmoqlari va institutsional imkoniyatlarni rivojlantirishni o‘z ichiga olishi, shu bilan birga rivojlanayotgan mamlakatlarga sun’iy intellektni boshqarish bo‘yicha global qaror qabul qilish jarayonida ishtirok etish uchun kengroq imkoniyatlar yaratishi kerak. Shu nuqtai nazardan, munozara davomida shakllanayotgan xalqaro tashabbuslar va hamkorlik platformalari "Global Janub" mamlakatlariga o‘z ovozini kuchaytirish va sun’iy intellektni boshqarishning yanada inklyuziv global tizimini rivojlantirishga hissa qo‘shish uchun qanday qilib ko‘proq imkoniyatlar berishi mumkinligi masalasi ham ko‘rib chiqildi. CSSN saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Strategik bog‘liqlik markazi rahbari Nargiza Umarova “Anadolu” agentligiga bergan intervyusida Tojikistonning yangi transport tashabbuslari, jumladan, Tojikiston–O‘zbekiston–Turkmaniston–Eron–Turkiya–Yevropa yo‘nalishi istiqbollarini tahlil qildi. Uning baholashicha, ushbu yo‘lak hozircha shakllanish bosqichida bo‘lsa-da, Dushanbening transport qamalidan chiqish, tranzit salohiyatini kengaytirish va yangi Yevroosiyo logistika zanjirlariga qo‘shilish istagini yaqqol aks ettirmoqda. Bu borada tashqi savdo va transport yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilish o‘zi uchun ham dolzarb bo‘lgan O‘zbekiston bilan aloqalar alohida ahamiyat kasb etadi. Umarovaning ta’kidlashicha, yangi yo‘nalishning real ekani mavjud muammolarni yo‘qqa chiqarmaydi. Ishtirokchi mamlakatlarning me’yoriy va transport tizimlaridagi farqlar, tashuv hujjatlari, tariflar va texnik talablarni birxillashtirish zarurati hamda logistika jarayonlarini raqamlashtirish asosiy muammolar bo‘lib qolmoqda. Mutaxassis infratuzilma omiliga alohida e’tibor qaratadi: yo‘nalishning Tojikiston qismi hozircha asosan avtomobil qatnoviga tayanayotgani bois, zamonaviy avtoyo‘l infratuzilmasini rivojlantirish butun yo‘lakning raqobatbardoshligi uchun muhim shartga aylanmoqda. Intervyuda, shuningdek, Tojikiston–Xitoy–Pokiston yo‘nalishi ham ko‘rib chiqilgan. Umarova bunga aniqlik kiritib, bu yo‘nalish Yevropa yo‘nalishidan farq qilishini aytadi: agar birinchi yo‘lak Xitoyni Yevropa bozorlari bilan quruqlik orqali bog‘lashga yo‘naltirilgan bo‘lsa, Pokiston yo‘nalishi, avvalo, Tojikistonning janubiy dengizlarga va Pokistonning port infratuzilmasiga chiqishi bilan bog‘liqdir. Uning fikricha, bu yo‘nalishlarni raqobatchi deb hisoblash kerak emas: ular turli geografik o‘qlar bo‘ylab harakatlanadi va bir vaqtning o‘zida Tojikistonning Xitoy, Markaziy Osiyo, Yevropa va Janubiy Osiyo o‘rtasidagi bog‘lovchi bo‘g‘in sifatidagi rolini kuchaytirishi mumkin. Intervyuni “Anadolu” saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Nargiza Umarova “Mahalla TV” telekanalida namoyish etilgan, O‘zbekistonning qo‘shni davlatlar bilan munosabatlari transformatsiyasiga bag‘ishlangan “Renessans yo‘lnomasi” ko‘rsatuvining maxsus sonida ishtirok etdi. Muhokama davomida Toshkentning ishonch, pragmatik muloqot va mintaqaviy hamkorlikni kengaytirishga asoslangan yangilangan tashqi siyosiy yo‘nalishi Markaziy Osiyoda yaxshi qo‘shnichilik munosabatlarini mustahkamlashga qay darajada hissa qo‘shganiga alohida e’tibor qaratildi. Nargiza Umarova o‘z nutqida mintaqadagi siyosiy muhitning yaxshilanishi O‘zbekistonning tashqi dunyo bilan transport bog‘liqligini rivojlantirishda muhim omil bo‘lganini ta’kidladi. Qo‘shni davlatlar bilan hamkorlikning kengayishi transport yo‘laklarini modernizatsiya qilish, temiryo‘l va avtomobil yo‘nalishlarini rivojlantirish hamda mamlakatning tranzit salohiyatini oshirish borasidagi ishlarni faollashtirish imkonini berdi. O‘zbekistonning mintaqaviy ochiqligi xalqaro bozorlarga chiqish, Markaziy va Janubiy Osiyo o‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlash, shuningdek, tashqi iqtisodiy yo‘nalishlarni diversifikatsiya qilish uchun yangi imkoniyatlar yaratayotgani alohida qayd etildi. Mutaxassisning ko‘rsatuvdagi ishtiroki transport diplomatiyasi va yaxshi qo‘shnichilik siyosatining O‘zbekiston uzoq muddatli rivojlanishidagi ahamiyatini keng tomoshabinlar e’tiboriga havola etish imkonini berdi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Ushbu maqolada Xitoyning kambag‘allikka qarshi keng ko‘lamli chora-tadbirlarni amalga oshirish tajribasi O‘zbekiston uchun kambag‘allikni qisqartirish, bandlikni kengaytirish, mahalliy rivojlanish mexanizmlarini mustahkamlash va bosqichma-bosqich kengroq o‘rta sinfni shakllantirish yo‘lida qanday muhim yo‘naltiruvchi kuch bo‘lgani ko‘rib chiqiladi. Unda Xitoyning 800 milliondan ortiq aholini kambag‘allikdan chiqarishdagi muvaffaqiyati hamda kambag‘allikni qisqartirishning manzilli modeli, ayniqsa, mamlakatda “inson qadri” tamoyiliga asoslangan ijtimoiy siyosat islohotlari olib borilayotgan bir sharoitda, O‘zbekistonda katta e’tibor qozongani ta’kidlanadi. Maqolada O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasida kambag‘allikni qisqartirish sohasida amaliy hamkorlik tobora kengayib borayotganiga alohida urg‘u beriladi. Unda ikki tomonlama mexanizmlarning yaratilishi, idoralararo memorandumlarning imzolanishi, mutaxassislar almashinuvi, O‘zbekiston hududlarida tajriba-sinov loyihalarining amalga oshirilishi hamda infratuzilmani rivojlantirish, mahalliy sanoatlashtirish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash, qishloq xo‘jaligida qo‘shilgan qiymat zanjirlarini yaratish va “Bir mahalla – bir mahsulot” kabi Xitoy tajribasidan ilhomlangan yondashuvlarning moslashtirilayotgani qayd etiladi. Bu tashabbuslar O‘zbekistonning Xitoy tajribasidan tanlab foydalangan holda kambag‘allikka qarshi kurashish bo‘yicha o‘z milliy modelini ishlab chiqishga qaratilgan sa’y-harakatlarining bir qismi sifatida ko‘rsatilgan. Shu bilan birga, maqolada O‘zbekiston Xitoy modelidan shunchaki nusxa ko‘chirmay, balki uni o‘zining ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlari, ma’muriy tizimi va mahalliy voqeliklariga moslashtirayotgani ta’kidlanadi. Xitoyning kambag‘allikni qisqartirish bo‘yicha manzilli usullarini xalqaro taraqqiyot institutlari bilan hamkorlikda olib borish orqali O‘zbekiston 2030-yilgacha mutlaq kambag‘allikni bartaraf etishdek uzoq muddatli maqsadni ko‘zlagan holda, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, quyi pog‘onadagi boshqaruv va hududiy iqtisodiy rivojlanishning yanada keng qamrovli va barqaror tizimini barpo etishga intilmoqda. “Jenmin jibao” (Xitoy) gazetasida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) Osiyo-Tinch okeani tadqiqotlari markazi rahbari Abbos Boboxonov Xitoy Ijtimoiy Fanlar Akademiyasi (KAON) tomonidan tayyorlangan “Energetika siyosatiga global nigoh: Xitoy yondashuvi va Global Janub mamlakatlari uchun yangi imkoniyatlar” mavzusidagi nashr doirasida o‘tkazilgan xalqaro ekspertlar so‘rovida ishtirok etdi. Ekspert o‘z sharhida geosiyosiy noaniqlikning ortishi va jahon energetika bozorlaridagi o‘zgarishlar energetik xavfsizlik masalasining ahamiyatini kuchaytirayotganini hamda qayta tiklanuvchi energiya manbalariga o‘tish jarayonini jadallashtirayotganini ta’kidladi. Shuningdek, Xitoyning Markaziy Osiyo davlatlari bilan “yashil” energetika, energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilish va tarmoqni raqamlashtirish sohalaridagi hamkorligiga alohida e’tibor qaratildi. Batafsil * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

 “The Crossroads” platformasida “Andiana Foundation”ning norezident siyosiy eksperti va Nyu-York universitetining Xalqaro hamkorlik markazi norezident ilmiy xodimi Ali Adili Afg‘oniston va Janubiy Osiyo tadqiqotlari markazining yetakchi ilmiy xodimi Aziza Muxammedova bilan Afg‘oniston, O‘zbekiston va kengroq Markaziy–Janubiy Osiyo mintaqasi o‘rtasidagi rivojlanib borayotgan munosabatlarni chuqur muhokama qiladi. Suhbatda Transafg‘on koridori, Termiz muloqoti hamda O‘zbekistonning mintaqaviy o‘zaro bog‘liqlikka doir keng qamrovli yondashuviga e’tibor qaratiladi. Bu yondashuvda Afg‘oniston nafaqat xavfsizlik nuqtayi nazaridan, balki Markaziy Osiyoni Janubiy Osiyo bilan bog‘lovchi potensial quruqlik ko‘prigi sifatida ham ko‘riladi. Shuningdek, muhokamada mintaqaviy o‘zaro bog‘liqlik loyihalari oldida turgan asosiy siyosiy va xavfsizlik cheklovlari ham ko‘rib chiqiladi. Muxammedova xonimning ta’kidlashicha, Transafg‘on temir yo‘lining hayotiyligi Kobul va Islomobod o‘rtasidagi barqaror munosabatlarga bog‘liq. Shu bilan birga, jangari guruhlar tomonidan yuzaga kelayotgan doimiy xavfsizlik tahdidlari uzoq muddatli mintaqaviy rejalashtirishni murakkablashtirishda davom etmoqda. Shu nuqtayi nazardan, suhbatda Termiz muloqoti Afg‘onistonni mintaqaviy noaniqlik manbasidan tarkibiy muloqot, infratuzilmaviy hamkorlik va iqtisodiy o‘zaro bog‘liqlik subyektiga aylantirishga qaratilgan yangi ko‘p tomonlama platforma sifatida taqdim etiladi. * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.