AZERTAJ agentligiga bergan intervyusida Energetika diplomatiyasi va geosiyosat markazi rahbari Hayotjon Ibragimov Ozarbayjon prezidenti Ilhom Aliyevning tashabbusiga batafsil baho berib, uning murakkab geosiyosiy sharoitda o‘z vaqtida ilgari surilgani va strategik ahamiyatga ega ekanligini ta’kidladi. Uning fikricha, taklif etilayotgan yo‘nalish turkiy davlatlarning tarqoq sohalardagi hamkorlikdan yagona strategik xavfsizlik makonini shakllantirishga o‘tishini anglatadi, bunda iqtisodiy rivojlanish siyosiy barqarorlik bilan uzviy bog‘liqdir. Ekspert hamkorlikning energetika yo‘nalishiga alohida e’tibor qaratib, chuqur muvofiqlashtirish Yevroosiyoning o‘ziga xos "energetika ustuni"ni shakllantirishga qodir ekanligini ta’kidladi. Uning baholashicha, energetika mustaqilligi nafaqat iqtisodiy ko‘rsatkichlarga, balki mintaqaviy kuchlar muvozanatiga ham ta’sir ko‘rsatadigan turkiy dunyo o‘zaro aloqalarining yangi modelining asosiy elementiga aylanmoqda. Shu nuqtai nazardan, energetika uzoq muddatli barqarorlik va xalqaro maydonda jamoaviy pozitsiyalarni mustahkamlash vositasi sifatida qaraladi. Intervyuda mintaqaning tranzit salohiyati, eng avvalo, O‘rta koridorni rivojlantirish va Markaziy Osiyodan Ozarbayjon orqali Yevropaga "yashil" energiya yetkazib berish loyihalari alohida ta’kidlandi. Hayotjon Ibragimov muhim infratuzilma - quvurlar, energiya tarmoqlari va transport tugunlarini himoya qilishga jamoaviy yondashuv tashqi xavflarni kamaytirishga va ta’minot uzluksizligini ta’minlashga imkon berishini qayd etdi. Umuman olganda, uning so‘zlariga ko‘ra, Prezident Ilhom Aliyevning tashabbusi zamonaviy xalqaro tizimda yanada barqaror va ta’sirchan ishtirokchi sifatida turkiy dunyoning kelajakdagi rivojlanishining konseptual asosini shakllantiradi. AZERTAJda o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Qozog‘istonning “National Business Kazakhstan” axborot-tahliliy nashri “KazMunayGas” va “O‘zbekneftgaz” milliy kompaniyalari o‘rtasida Mang‘istov viloyatidagi “Jarkyn” uchastkasida geologik qidiruv va uglevodorodlarni istiqbolda qazib olish bo‘yicha tuzilgan kelishuvga bag‘ishlangan tahliliy materialni e’lon qildi. Mazkur nashr bitimni Markaziy Osiyodagi energetik munosabatlar transformatsiyasi kontekstida ko‘rib chiqib, Qozog‘iston va O‘zbekistondagi soha ekspertlarining fikrlarini o‘z ichiga oladi. Ushbu material doirasida IXTI Energetik diplomatiya va geopolitika markazi rahbari Hayotjon Ibragimov bitimning O‘zbekiston uchun hamda mintaqaviy energetik arxitektura nuqtayi nazaridan ahamiyati bo‘yicha ekspert bahosini taqdim etdi. Uning izohlari O‘zbekistonning loyihada ishtirok etishidagi strategik motivlar hamda mamlakatning mintaqaviy energiya xavfsizligi tizimidagi rolining o‘zgarishiga qaratilgan. Ibragimovning ta’kidlashicha, ushbu kelishuvning prinsipial ahamiyati shundaki, ilk bor O‘zbekistonning milliy kompaniyasi Qozog‘istonning resurs bazasiga xaridor yoki tranzit hamkor sifatida emas, balki teng huquqli ishtirokchi sifatida kirib bormoqda. Uning fikricha, 50/50 formatidagi hamkorlik modeli tomonlar o‘rtasida ishonchning yangi darajasini aks ettiradi hamda siyosiy kelishuvlardan amaliy iqtisodiy hamkorlikka o‘tishni namoyon etadi. Shuningdek, u O‘zbekistonning bunday loyihalarga bo‘lgan qiziqishi obyektiv ichki omillar, jumladan, energiya resurslariga bo‘lgan ichki talabning oshishi va uzoq muddatli energetik barqarorlikni ta’minlash strategik vazifasi bilan bog‘liq ekanini qayd etadi. Xorijda geologik qidiruv va ehtimoliy qazib olish jarayonlarida ishtirok etish manbalarni diversifikatsiya qilish va milliy energiya xavfsizligini mustahkamlash vositasi sifatida ko‘rilmoqda. Bundan tashqari, Ibragimov bitimni Markaziy Osiyo davlatlari asta-sekin parchalanib ketgan energetik siyosatlardan ko‘proq muvofiqlashtirilgan hamkorlik modeliga o‘tayotgan kengroq mintaqaviy tendensiya doirasida baholaydi. Ushbu kontekstda energetika faqat tijorat bitimlari sohasi bo‘lib qolmay, balki strategik sheriklikning poydevoriga aylanib bormoqda. Batafsil ma’lumot National Business Kazakhstan saytida * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

News.Az nashrida chop etilgan suhbat O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Ozarbayjon mutaxassislarining Bokuning Markaziy Osiyo bilan chuqurlashayotgan aloqalari mintaqaning geosiyosiy va geoiqtisodiy tizimini qanday o‘zgartirayotgani haqidagi fikrlarini jamlaydi. Tahlilchilar Ozarbayjonning Markaziy Osiyo rahbarlari formatida va keng qamrovli mintaqaviy tashabbuslarda ishtiroki kutilmagan o‘zgarish emas, balki mintaqada rivojlanayotgan, yanada ochiq va suverenitetga asoslangan hamkorlik modelining mantiqiy natijasi ekanligini ta’kidlaydilar. Professor Azamat Seitov ta’kidlaganidek, shakllanayotgan bu tizim uchinchi tomonlarga qarshi yo‘naltirilmagan; u ishonch, o‘zaro yordam, shaffoflik va suverenitetni hurmat qilish tamoyillari asosida qurilgan bo‘lib, ko‘p tilga olinadigan “devor emas, ko‘prik qurish” g‘oyasini aks ettiradi. Uning fikricha, asosiy xavflar Ozarbayjonning rolidan emas, balki tashqi kuchlarning yangi tuzilmani ta’sir doiralarini qayta taqsimlash sifatida noto‘g‘ri talqin qilishidan kelib chiqishi mumkin. Mutaxassislar Ozarbayjonning ishtiroki butun Yevrosiyo bo‘ylab aloqa va energetik o‘zaro bog‘liqlikni kuchaytirishini ta’kidlaydilar. Hayotjon Ibragimovning aytishicha, Toshkent uchun Ozarbayjon Kaspiydan Markaziy Osiyogacha bo‘lgan yagona iqtisodiy va energetik makonni shakllantirishda strategik hamkor hisoblanadi, bunda uglevodorodlar, qayta tiklanadigan energiya manbalari, tarmoqlarni sinxronlashtirish va energiya tashish bo‘yicha qo‘shma loyihalar amalga oshirilmoqda. Umuman olganda, suhbat Markaziy Osiyoni buyuk davlatlar raqobati obyekti emas, balki barcha yirik o‘yinchilar bilan muvozanatli, pragmatik va o‘zaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirish uchun Ozarbayjon bilan sheriklikdan foydalanayotgan o‘ziga ishongan mintaqaviy ishtirokchi sifatida tasvirlaydi. News.Az saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Azamat Seitov bilan suhbat shuni ko‘rsatmoqdaki, O‘zbekistonda Ozarbayjonni Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining Maslahat uchrashuviga to‘laqonli ishtirokchi sifatida taklif etish qarori mintaqaviy hamkorlikning yangi tuzilishiga uzviy mos tushadigan mantiqiy va samarali qadam sifatida qabul qilinmoqda. Ekspert ta’kidlashicha, Ozarbayjonga tashqi o‘yinchi sifatida qaralmasdan, umumiy tarixiy-madaniy asos va ko‘p yillik yaqinlik uni shakllanayotgan Yevroosiyo makonining tabiiy qismiga aylantiradi. Bokuning ishtiroki mintaqaning transport, energetika va logistika sohasidagi salohiyatini kuchaytiradi, uni Transkaspiy yo‘lagi va o‘rta yo‘nalishlarning asosiy bo‘g‘iniga aylantiradi, shuningdek, Maslahat formatiga qo‘shimcha ishonch, subyektlik va jamoaviy qarorlar samaradorligi darajasini baxsh etadi. Suhbatda Prezidentlar Shavkat Mirziyoyev va Ilhom Aliyev o‘rtasidagi shaxsiy ishonch va qardoshlik munosabatlari Markaziy Osiyoda o‘zaro hamkorlikning yangi tuzilishini shakllantirishga qanday ta’sir ko‘rsatayotganiga alohida e’tibor qaratilgan. Shu nuqtai nazardan, Ozarbayjonning ishtiroki tarif siyosatini muvofiqlashtirish va tranzit tartib-taomillarini raqamlashtirishdan tortib, port infratuzilmasi va sanoat hamkorligini rivojlantirishgacha bo‘lgan iqtisodiy bog‘liqlikni kuchaytiruvchi omil sifatida baholanmoqda. Shu bilan birga, Seitovning aytishicha, gumanitar sohada yangi imkoniyatlar ochilmoqda: akademik almashinuvlar, qo‘shma tadqiqot markazlari, madaniy festivallar va umumiy tarixiy-madaniy merosni asrab-avaylash loyihalari jamiyatlarimiz o‘rtasidagi ishonchni mustahkamlaydi va uzoq muddatli yaqinlashuvni qo‘llab-quvvatlaydi. Ekspert, shuningdek, Ozarbayjonning maslahatlashuv formatidagi ishtiroki ishonch, muloqot va siyosiy to‘siqlardan xoli bo‘lishga asoslangan “Yangi Markaziy Osiyo” shakllanayotgan modelini to‘ldirib, umummintaqaviy barqarorlik va xavfsizlikni mustahkamlashga xizmat qilishini ta’kidlaydi. Mintaqa va Bokuning umumiy ovozi xalqaro maydonlarda - BMTdan tortib Turkiy davlatlar tashkilotigacha tobora salmoqli bo‘lib bormoqda. Bu esa xavfsizlik, ekologiya, suv diplomatiyasi, raqamli iqtisodiyot va gumanitar hamkorlik sohalarida umumiy tashabbuslarni yanada samarali ilgari surish imkonini bermoqda. Shu nuqtai nazardan, Ozarbayjonning ishtiroki O‘zbekistonning ko‘p qirrali siyosatini mustahkamlash va Markaziy Osiyoni tinchlik, ishonch va uzoq muddatli farovonlik makoni sifatida jipslashtirishning muhim vositasi sifatida qaralmoqda. “Kaspiy” gazetasi saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Energetika diplomatiyasi va geosiyosat markazi rahbari Hayotjon Ibragimov Ozarbayjonning Trend agentligiga bergan sharhida “Markaziy Osiyo – Ozarbayjon” “yashil” energetika yo‘lagi loyihasi O‘zbekistonning strategik ustuvor yo‘nalishlaridan biri ekanligini ta’kidladi. Uning aytishicha, yaqin kelajakda ushbu tashabbusga yangi ishtirokchilarning rasman qo‘shilishini kutish mumkin, chunki elektr energiyasiga talab ortib borayotgan sharoitda bir qator davlatlar bunga qiziqish bildirmoqda. Mutaxassis ta’kidlashicha, dastlabki hisob-kitoblar O‘zbekiston va Qozog‘istonda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan energiya ishlab chiqarishning tez sur’atda o‘sishi va Yevropada “yashil” elektr energiyasiga bo‘lgan barqaror talab sharoitida loyihaning yuqori istiqbolli ekanligini tasdiqlaydi. 2024-yil noyabr oyida Bokuda COP29 doirasida imzolangan Ozarbayjon, Qozog‘iston va O‘zbekiston o‘rtasidagi “yashil” energiyani ishlab chiqarish va uzatish bo‘yicha strategik sheriklik to‘g‘risidagi bitim energetika tizimlarining integratsiyasi va Yevropa Ittifoqiga toza energiya eksportining yangi tuzilmasini shakllantirishda muhim bosqich bo‘ldi. Ibragimov Ozarbayjonning O‘zbekiston uchun ham an’anaviy energiya resurslari, ham qayta tiklanadigan energiyani xalqaro bozorlarga eksport qilishda asosiy hamkor bo‘lishi mumkinligini alohida ta’kidladi. Uning fikricha, ikki tomonlama hamkorlikning eng istiqbolli yo‘nalishlaridan biri neft va gaz tashish sohasidagi hamkorlikni chuqurlashtirish va eksport yo‘nalishlarini rivojlantirishdir. Bunda Ozarbayjon qulay geografik joylashuv va rivojlangan infratuzilmaga ega bo‘lib, jumladan Yevropa Ittifoqi bozoriga chiqishni ta’minlaydigan strategik tranzit markazi vazifasini bajaradi. Shu bilan birga, Boku va Toshkent o‘rtasidagi hamkorlikning muhim tarkibiy qismi qayta tiklanadigan energiya sohasidagi hamkorlikka aylanmoqda: ikkala mamlakat ham quyosh, shamol va gidroenergetikaga faol sarmoya kiritmoqda. Bu esa qo‘shma loyihalar, texnologiyalar va tajriba almashish, uzoq muddatli istiqbolda esa vodorod energetikasini rivojlantirish uchun imkoniyatlar yaratadi. Ekspert, shuningdek, “Yashil energetika yo‘lagi” va keng qamrovli energetika hamkorligi nafaqat eksport yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilish vositasi, balki mintaqaning energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilish harakatlantiruvchisi ekanligiga e’tibor qaratdi. Gap elektr stansiyalari, uzatish va taqsimlash tarmoqlarini yangilash, energiya tizimlarini boshqarish uchun raqamli yechimlarni joriy etish bo‘yicha qo‘shma sa’y-harakatlar, shuningdek, qayta tiklanadigan energiya manbalari va infratuzilma sohasidagi yirik loyihalarni moliyalashtirish uchun qo‘shma investitsiya fondlarini tashkil etish, jumladan suv osti kabellarini rivojlantirish va O‘rta koridor rolini kuchaytirish haqida bormoqda. Ibragimovning so‘zlariga ko‘ra, Ozarbayjonning Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining Maslahat uchrashuvidagi ishtiroki va mintaqaviy energetika kun tartibidagi faol roli o‘zaro hamkorlikning yangi shaklini yaratmoqda, bunda Markaziy Osiyo mamlakatlari Janubiy Kavkaz bilan yanada yaqinroq integratsiyalashmoqda. Bu nafaqat O‘zbekiston va umuman mintaqaning energetik xavfsizligi va suverenitetini mustahkamlaydi, balki ularning global iqtisodiy tizimdagi mavqeini ham oshiradi. «Trend.az» saytida o‘qing * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.

Energetika diplomatiyasi va geosiyosat markazi rahbari Hayotjon Ibragimov Ozarbayjonning “AZERTAC” axborot agentligiga bergan intervyusida Ozarbayjonning Sharq va G‘arb o‘rtasidagi transport va energiya oqimlarini birlashtiruvchi asosiy davlat sifatidagi o‘rni tobora kuchayib borayotganini ta’kidladi. U Olot xalqaro dengiz savdo portidagi yirik loyihalar va ko‘p tarmoqli logistika markazlarini rivojlantirish nafaqat mamlakatning qulay geostrategik joylashuvidan maksimal darajada foydalanishga, balki Yevroosiyoda yangi transport va energetika tizimining shakllanishiga ham hissa qo‘shayotganini qayd etdi. Ibragimovning fikricha, Ozarbayjon endi shunchaki tranzit mamlakat emas, balki mintaqaning logistika va energetika xaritasini qayta shakllantiruvchi strategik ishtirokchiga aylangan.   Mutaxassis Ozarbayjon-O‘zbekiston munosabatlarida sifat jihatidan yangi bosqichga erishilganini, hamkorlik tranzitdan tashqari energetika sohasi, “yashil” energetika bo‘yicha qo‘shma loyihalar va energetika tizimlarini muvofiqlashtirish kabi yo‘nalishlarda rivojlanayotganini ta’kidladi. O‘rta koridor doirasida rivojlantirilayotgan murakkab infratuzilma yuk va energiya oqimlarini optimallashtirish, Markaziy Osiyodagi eng yirik iqtisodiyot hisoblangan O‘zbekiston hamda Kaspiy dengizidan Yevropaga strategik chiqish yo‘lini ta’minlaydigan Ozarbayjon o‘rtasida noyob hamkorlikni yaratish imkonini bermoqda. Bu esa O‘rta koridorni raqobatbardosh va ko‘p qirrali logistika hamda energetika tizimiga aylantirmoqda.   Shuningdek, “yashil” energetika sohasidagi qo‘shma tashabbuslar va logistika-energetika markazlarini yaratish an’anaviy yo‘nalishlarga muqobil bo‘lgan O‘rta koridorning ishonchliligi va jozibadorligini oshirishning asosiy omillari sifatida ko‘rsatib o‘tildi. Xalqaro investorlarning mintaqadagi transport infratuzilmasi va qayta tiklanuvchi energetika loyihalariga qiziqishi ortib borayotgani kelgusi yillarda yuk va energiya oqimlari 30-35 foizga oshishi mumkinligi haqidagi bashoratlarga asos bo‘lmoqda. Ibragimov Ozarbayjon va O‘zbekistonning muvofiqlashtirilgan siyosati yangi Yevroosiyo transport va energetika modelini shakllantirishga, ikkala mamlakatning va umuman mintaqaning jahon iqtisodiy tizimidagi mavqeini mustahkamlashga xizmat qilmoqda, degan xulosaga keldi.   “AZERTAC” da o‘qing   * Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IXTI) hech qanday masalada muassasaviy nuqtai nazarni bildirmaydi; bu yerda keltirilgan fikrlar faqatgina muallif yoki mualliflarga tegishli bo‘lib, ular IXTIning qarashlarini aks ettirmaydi.